Kartpostal koleksiyonumda yer almakta olan Osmanlı dönemi “fantezi kartpostallar” la ilgili paylaşımlarıma bu yazımda “Özel – Akordiyon şeklinde açılan kartpostallar” ile devam ediyorum.
Bu kartpostalların bazıları normal kartpostallara nazaran daha kalın olarak imal edilmişlerdir. Genellikle üzerlerinde açılan bir pencere bulunur ve bu pencereden ince bir kâğıda basılmış akordiyon şeklinde katlanmış fotoğraflar çıkar. Son derece ilginç ve nadir olan bu tip kartpostallardan koleksiyonumda yer alan dördünü sizlerle paylaşacağım.
Önce ilk Osmanlı kart editörü Max Fruchtermann’dan bir örnek ile başlamak istiyorum. Max Fruchtermann (1852-1918), Avusturya- Macaristan İmparatorluğu’nun bir sınır şehri olan Kalusz’dan ailesi ile İstanbul’a göç ettiğinde 15 yaşındaydı. Babası Arthur Abraham Fruchtermann fotoğrafçıydı ve Büyük Galata Caddesi’nde bir fotoğraf atölyesi vardı. A. Abraham Fruchtermann fotoğraf çekme dışında, koleksiyonerler ve seyyahlar için bazı Osmanlı şehirlerinin küçük boy taşbaskı albümlerini de imal ediyordu.
Max Fruchtermann, 17 yaşına geldiğinde 1869’da Yüksek kaldırım’ da ilk çerçeveci dükkanını açmış ve işe yurtdışından getirttiği, taş baskılar, resimleri ve kendi adına bastırttığı kartpostalları satarak başlamıştır. Max Fruchtermann, Emil Pinkau matbaasıyla anlaşarak 1895 yılında ilk Osmanlı kartpostallarını Almanya’nın Leipzig şehrinde bastırmıştır. Max Fruchtermann 2500’e ulaşan sayıda kartpostal basarak Osmanlı İmparatorluğu’nun en önemli ve en çok sayıda kartpostal yayınlayan editörü olmuştur. *Kaynak1
Max Fruchtermann tarafından hazırlanan, 1910 yılında piyasaya sürülen ve sizlerle paylaşacağım “özel” kartpostalda Osmanlı armasının bulunduğu bölüm açıldığında Sultan Mehmed Reşad ve 11 şehzadenin fotoğrafları akordiyon şeklinde ortaya çıkmaktadır.
Sultan Mehmed Han-ı Hamis Hazretleri
Veliahd-ı Saltanat Devletlü, Necabetlü, Yusuf İzzeddin Efendi
Devletlü, Necabetlü Vahdeddin Efendi
Devletlü, Necabetlü Bahaeddin Efendi
Devletlü, Necabetlü Mecid Efendi
Devletlü, Necabetlü Mehmed Selim Efendi
Devletlü, Necabetlü Ziyaeddin Efendi
Devletlü, Necabetlü Necmeddin Efendi
Devletlü, Necabetlü Ömer Hilmi Efendi
Devletlü, Necabetlü Abdülkadir Efendi
Devletlü, Necabetlü Nihad Efendi
Devletlü, Necabetlü Faruki Efendi
“Özel” kartpostallardan sizlerle paylaşacağım ikinci örneğin editörü Romanya vatandaşı Mois J(I)srailovitch.
“İstanbul hatırası (Souvenir de Constantinople)” yazılı ön yüzünde iki adet bayrak basılı olup altta küçük bir deri cüzdan yer almaktadır. Zımbalı bu cüzdan açıldığında içinden, ilk örnekte olduğu gibi, 11 şehzadenin akordiyon şeklinde fotoğraflar çıkmaktadır. İlk örnekten farklı olarak burada Padişah Mehmed Reşad’ın fotoğrafı bulunmamaktadır.
Konuyla ilgili vereceğim son iki örnekte kartpostallar kalın kartona basılmışlardır. Her iki kartpostal da Berlin’de basılmıştır (OPF-Osnabrücker Papierwarenfabrik).
Üçüncü örneğin ön yüzünde “İstanbul hatırası – Ayasofya Camii (Souvenir de Constantinople – Mosquée Ste.Sophie)” yer almakta olup , orta kısmın açılması sonrası ortaya çıkan akordiyon fotoğraflarda “Aşure satıcısı”,” İstanbul panoraması” ve “Sebze satıcısı” yer almaktadır.
Dördüncü ve son örneğin ön yüzünde “İstanbul hatırası – Galata Köprüsü (Souvenir de Constantinople)” yer almakta olup, orta kısmının açılması sonrası ortaya çıkan akordiyon fotoğraflarda 12 değişik İstanbul manzarası görülmektedir.
Sarayburnu, Sultan Ahmed Camii, Hamidiye Camii, Yüksek kaldırım, Galata Kulesi, Kağıthane, Ortaköy Camii, Üsküdar Türk mezarlığı, Göksu, Rumeli Hisar, Anadolu Hisar, Ayasofya’nın içi.
Hepinize sağlıklı günler diliyorum…
Ülkü Feyyaz Taktak
*Kaynak1: Sandalcı, M. (2000), Max Fruchtermann Kartpostalları, İstanbul: Koçbank.
Beğen (2)