Kartpostal koleksiyonumdan bugün sizlerle “İzmit Çuha fabrikası “ile ilgili iki kartpostalımı paylaşacağım.
İzmit Çuha Fabrikası, bir dönem sadece İzmit’in değil, Osmanlı Devleti’ni en önemli fabrikası olmuştu. 1842 yılında İzmit’in dışında, Kiles Deresi kenarında yer alan ve bugün Baş iskele Kullar Mahallesi sınırları içinde kalan Sultan Abdülmecid’e ait kiraz bahçesi üzerine Çuha Fabrikası kurulmasına karar verilmişti. İki yılda tamamlan inşaat sonrası fabrikanın resmi açılışını 1844 yılında Sultan Abdülmecit’in bizzat kendisi yapmıştı. Fabrika kısa sürede üretime başlayarak ordu ve sarayın çuha ile şayak (Kaba dokunmuş, dayanıklı bir çeşit yün kumaş) ihtiyacını sağlıyordu.
Başlangıçta yünlü askeri kumaş imal eden fabrika, daha sonra yatak çarşafları, havlu, çorap ve eldiven üretmeye de başlamıştır. Kalite itibariyle İzmit Çuha Fabrikası ürünleri Fransız ve İngiliz dokumalarıyla rekabet edebilecek vasıftaydı.
Bu fabrikanın bir özelliği de çalışan insanların vasfıydı. Çuha fabrikasında yöredeki azınlıklardan da çalışanlar vardı. Örneğin o dönem önemli bir Ermeni yerleşim yeri olan Arslanbey Köyü halkının bir kısmı Çuha fabrikasında çalışıyordu. Hatta askeriye ve Çuha fabrikasında çalışan bu Ermeniler tehcirden muaf tutulmuşlardı. Fabrika çalışanları arasında Avusturya tebaalı olanlar dahi vardı. Bunun dışında fabrika çalışanları arasında zenciler de vardı ama onlar bir süre sonra yörenin havasına uyum sağlayamadıkları için Hicaz taraflarına gönderilmeleri kararı alınmıştı.
1906 ile 1908 yılları arasında üretim yapmayan fabrika, 1908 yılında yeni makineler dolatılarak yeniden üretime başladı. Fabrika, 1917’den sonra İzmit Mensucat Fabrikası adını alır.
Dünya Savaşı sonrası yenilen Osmanlı Devleti için kötü günler başladı. Ülkenin büyük bir bölümü emperyalist devletler tarafından işgal edildi. İzmit ve çevresi de İngiliz ve Fransızların işgali altındaydı. Fabrika 1917 yılında aynı zamanda çapulcu çetelerinin de hedefi haline gelmişti.
Mütareke döneminde doğan güvenlik boşluğu sonucunda fabrika çevresinde çapulcu ve eşkıyalar türemiş ve bu durum karşısında fabrika müdürlüğünün talebi üzerine fabrikayı korumak üzere askerî birlik yerleştirilmişti.
İşgal yıllarında fabrika İzmit’te bombalanan tek yer olarak kayıtlara geçti. Çuhahane’de bulunan bir topun İzmit Körfezi’nde demirli bulunan İngiliz donanmasına ateş açması sonucu, fabrika İngiliz donanması tarafından 18 Haziran 1920 tarihinde bombalanarak yıkılır. İşte o anlar bir İngiliz uçağından fotoğraflanır. Fabrikanın bombalanmadan öncesi, bombalama sırasındaki ve sonrası fotoğraflarını çeker.
Bir zamanların görkemli fabrikası ise şimdi kalan birkaç duvarı ve makineleri ise sesiz sakin duruyor.
Bu bilgiler, “Orlando Carlo Calumeno Koleksiyonu’ndan Kartpostallarla 100 Yıl Önce Türkiye’de Ermeniler Cilt-1” den alınmıştır.
Sağlıklı günler dileklerimle…
Ülkü Feyyaz Taktak
“İzmit Çuha Fabrikası ve ilgili binaları” Editör : Mehmet Nazif Tüysüzzade
“İzmit Çuha Fabrikası (Çuhahane)” Editör: Assimiades & Momdjian,
Beğen (2)