Cumhuriyet Öncesi Balıkesir Kartpostalları

Balıkesir’e ait Cumhuriyet öncesi kartpostallar günümüze kadar varlığını sürdüren ve koleksiyoncuların elinde bulunan yaklaşık 200 çeşit kartpostal içermektedir. Bu kartpostallar arasında özellikle Bandırma, Ayvalık ve Merkez ilçeler öne çıkmaktadır. İşte Balıkesir’e ait Cumhuriyet öncesi kartpostalların editörleri ve ürettikleri kartpostal örnekleri:

-Trifon Batmanides & Kardeşleri
Balıkesir’de züccaciye alanında faaliyet göstermiş olup, yaklaşık 50 kartpostal çeşidi sunmuştur.

Muhtemelen Trifon Batmanides olduğu anlaşılan kişi, dükkanının önünde durmaktadır.

–Haratch Mioutune
Balıkesir’de faaliyet gösteren editör yaklaşık 50 kartpostal çeşidi sunmuştur.

–Anastas Pavlides
Bandırma’da faaliyet gösteren editör yaklaşık 20 kartpostal çeşidi sunmuştur.

-Yervant Kazancıyan
Bandırma’da faaliyet gösteren editör yaklaşık 20 kartpostal çeşidi sunmuştur.

-Foti (Photius) Pandermalı
Bandırma’da faaliyet gösteren editör yaklaşık 20 kartpostal çeşidi sunmuştur. Bu kartpostallar, Almanya’nın Dresden kentinde bulunan Stengel & Co matbaasında basılmıştır.

-Jean D. Contaxıs
Ayvalık’ta tuhafiyeci ve konfeksiyoncu olarak faaliyet gösteren editör, yaklaşık 50 farklı kartpostal çeşidi sunmuştur. Bu kartpostallar, Almanya’nın Hamburg kentinde bulunan M.Glückstadt & Münden matbaasında basılmıştır.

*Kartpostalların çoğunda şık giyimli, sakallı ve melon şapkalı birisine rastlıyoruz. Bu kişinin Jean Contaxis olduğunu tahmin ediyoruz.

Tespit ettiğimiz editörlerin yanı sıra, yurt dışındaki editörler de kartpostal üretip satmışlardır. Bu kartpostallara en güzel örneklerden biri, Bandırma’yı konu alan bir kartpostaldır.

–Revue Commerciale du Levant

İstanbul Fransız Ticaret Odası’nın düzenli olarak yayımladığı “Revue Commerciale du Levant” dergisinin 30 Nisan 1912 arihli “Resimli Kartpostallar” özel sayısında, bazı Anadolu şehirlerindeki Fransız temsilcilerin kartpostal ticareti hakkındaki görüşleri yer almaktadır. Dergide, Ticaret Odası’nın Balıkesir temsilcisi Bay Pepy’nin 10 Mayıs 1912 tarihinde kartpostallar hakkında paylaştığı görüşler ise şöyledir:

“İki sene öncesine kadar Balıkesir’de resimli kartpostallar tanınmamaktaydı. Buraya geldiğim ilk günler tüm pazarda resimli kartpostalları boşuna aramıştım. Herkes beni postaneye yönlendiriyordu ve oraya gidip aradığım kartları tarif ettiğimde de sert bir şekilde, “Böyle şeyler satmıyoruz.” cevabını alıyordum. Lakin ne zaman ki Soma-Bandırma demir yolunun yapımı başladı, o vakit Balıkesir’e gelen çok sayıda yabancı her gün resimli kartpostallar istemeye başladı. Bazı kırtasiyeler İstanbul ve İzmir’den kartpostallar getirtmeye karar verdiler. Şehrimizde resimli kartpostalın gelişmesi bu şekilde oldu. Hali hazırda manzara ve figür sunan, siyah beyaz ve renkli kartpostallar bulunmaktadır. Fiyatları kartın kalitesine göre eğişkenlik göstermektedir. Tanesi 10, 20, 30, 40 ve hatta 60 para idi.”

Balıkesir’in çeşitli ilçelerinden, özellikle Bandırma, Ayvalık ve merkez ilçelerinden manzaralar ve toplumsal yaşamı yansıtan kartpostallar, Osmanlı döneminde önemli bir kültürel belge niteliği taşımaktadır. Bu kartpostallar, dönemin editörleri ve matbaaları tarafından özenle üretilmiş ve yerel sanat anlayışıyla zenginleştirilmiştir. Özellikle yerel editörlerin yanı sıra, yurtdışındaki matbaalar tarafından da üretilen bu kartpostallar, hem Osmanlı döneminin mimari ve sosyal yapısını gözler önüne sermekte hem de Batılılaşma sürecinin izlerini taşımaktadır. Günümüzde, bu kartpostallar hem koleksiyoncular hem de tarih meraklıları için paha biçilmez eserler olarak değerlendirilmektedir ve Balıkesir’in geçmişine ışık tutan değerli belgeler olarak önemini korumaktadır.

Gökhun Yılmaz