Yelkenli ve Balonlu Zellich Kartpostalları

Bugün kartpostal koleksiyonumdaki “Osmanlı dönemi fantezi kartpostalları” dan A. Zellich’in “Yelkenli” ve “Balonlu” İstanbul manzaralı gofre / kabartma kartpostallarından birkaç güzel, zarif ve nadir örneği burada sizlerle paylamak istiyorum.

Aslen Dalmaçyalı olan Avusturya uyruklu Antoine Zellich 19. Yüzyıl’ın ortalarında daha iyi bir yaşam kurabilmek amacıyla genç yaşta İstanbul’a gelmiş ve Osmanlı’da ilk taş baskı matbaa tesislerini kuran Henri Cayol’un yanında çalışmaya başlamıştır. Zellich burada matbaacılığı öğrenmiş, o kadar ki Cayol, İstanbul’da çok büyük çapta ölümlere yol açan kolera salgını sırasında 18 Ağustos 1865’te öldüğünde arkasında bıraktığı çok zengin yazma eserler koleksiyonunun taş baskı olarak 78 sayfa tutan kataloğunu Zellich usta baskıya hazırlayıp yayınlamıştır. 1869 yılında da Cayol’un matbaasından ayrılan Zellich, “Zellich ve Oğulları” ((A. Zellich et fils) adıyla kendine ait bir matbaa kurmuştur. 1890’da ölümünden sonra ise işin başına matbaacı olarak yetiştirdiği oğulları Henri ve Grégorie geçtiler. “Zellich ve Oğulları” o dönemde İmparatorluğun bir numaralı matbaası olmuştur. Zellich’ler kartpostallar, posterler, takvimler ve Osmanlı kâğıt paralarının, “kaimelerin” basımını da gerçekleştirmişlerdir.

1888’de Papa XIII. Leon tarafından müesseseye “Vatikan Matbaacısı” onur ödülü verilmiş, İran Şahı ve Sırp Kralı tarafından başarılarından ötürü matbaa madalyalarla ödüllendirilmiştir. Zellich Matbaası yaptığı bütün başarılı işlere ve aldığı ödüllere karşın hükümet ile sürekli sorunlar yaşamıştır. Örneğin bugün hayranlıkla izlediğimiz, koleksiyonlarımızın en önemli, nadir parçalarından “Osmanlı Gazete Kartpostallarından biri bile bu yasaklardan birine takılmıştır.

İstanbul’da büyüyerek, gelişerek faaliyetlerini sürdüren bu matbaa kitaptan dergiye, takvimden kırtasiye malzemesine, okul kitabında ticari deftere değişik ürünler basmış ve Beyoğlu’ndaki dükkanında satmıştır. 1918’da Osmanlı uyruğuna geçen Zellich ailesi Cumhuriyet döneminde de ticari faaliyetlerini sürdürmüştür. Taş baskı tekniği ile basılan eserlerde son derece başarılı olan matbaa son kuşak Henri Zeliç ve mahdumu yönetiminde gelişen teknolojiyi takip edememiş ve giderek sıradan bir matbaaya dönüşmüş, 1960’lı yılların sonlarına doğru da kapanmıştır.